Chiến tranh đã lùi xa hơn 42 năm, nhưng mỗi năm đến ngày thương binh liệt sĩ 27/ 7 chúng ta lại cùng nhớ đến hàng ngàn giảng viên, sinh viên các trường Đại học đã ra trận bổ sung lực lượng chiến đấu cho chiến trường trong thời kỳ chiến tranh, … có người trở về người không, có người trở về với thương tích trên mình ....

Thế hệ "xếp bút nghiên lên đường chiến đấu" khi ấy gồm các sinh viên, cán bộ giảng dạy của hơn 30 trường đại học, trung học miền Bắc, chủ yếu là thủ đô Hà Nội, từ Bách khoa, Tổng hợp, Sư phạm, Kinh tế Kế hoạch (ĐH Kinh tế quốc dân), Mỏ - địa chất, Y dược, Mỹ thuật, Thể dục thể thao...

Thẻ sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội., từ mái trường này hơn 3.000 cán bộ giảng dạy, sinh viên nhập ngũ trong suốt những năm kháng chiến, hang trăm người đã không trở về.

"Binh nhì" Lê Minh Tân, sinh viên năm thứ 3, lớp Chế tạo máy của Đại học Bách khoa nhập ngũ tháng 9/1971. Dọc đường hành quân, anh viết thư về cho bố mẹ: "Đến ngày con về không biết tóc của bố mẹ có bạc nhiều không? Nếp nhăn trên trán của bố mẹ có lẽ dày thêm vì lo nghĩ cho tụi con quá nhiều. Nhiều đêm mùa mưa trong này, nằm lạnh không ngủ được, con lại nghĩ thấy thương bố mẹ và các em nhiều không để đâu cho hết. Con nguyện cầu cho bố mẹ và các em luôn mạnh khỏe...". Lê Minh Tân hy sinh tháng 4/1974 tại mặt trận Quảng Nam.

Nụ cười của binh nhì Nguyễn Dũng, sinh viên Đại học Bách khoa được ghi lại trên chiến trường Quảng Trị. Nguyễn Dũng là lính thông tin của Trung đoàn 95, Sư đoàn 325, trực tiếp tham gia chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ trong mùa hè đỏ lửa 1972. Tấm ảnh sau này được phóng viên chiến trường gửi về nhà Nguyễn Dũng ở phố Bạch Mai (Hà Nội).

Anh hùng lực lượng vũ trang Phạm Văn Cán (sinh viên Đại học Bách khoa) bên chiếc xe tăng.

Mỗi dịp gặp mặt, các cựu sinh viên luôn nhắc lại cho nhau nghe về liệt sĩ Nguyễn Văn Tư (sinh viên ĐH Bách khoa Hà nội) hy sinh ở cửa ngõ Sài Gòn lúc 10h sáng 30/4/1975. Xe của anh bị súng chống tăng bắn cháy tại ngã tư Bảy Hiền. Chiếc xe cháy suốt hai ngày đêm. Khi đơn vị đến thu gom được một hòm tro cốt của 4 chiến sĩ xe tăng, để rồi chia ra cho 4 ngôi mộ riêng rẽ của 4 liệt sĩ.

Trong số sinh viên lên đường nhập ngũ, nhiều người may mắn trở về đi học tiếp, trở thành giáo sư, bác sĩ, cán bộ cao cấp của Đảng, nhà nước …

                     Lớp 22B CTM, 50% của 50 sinh viên là bộ đội về hoặc đang tại ngũ. (Ảnh VPH, năm 1978)

Những người lính ra đi từ giảng đường đại học trong chiến tranh năm ấy đã để lại một phần tuổi trẻ ở chiến trường, chỉ một phần thôi, nhưng đó là phần tinh hoa nhất cuộc đời, tuổi thanh xuân.

(St và biên soạn lại)

Ngày 08/ 7/ 2017 

VPH